Gotinên Pêşiyan yên herî zêde tên bikaranîn – Kurdische Sprichwörter – Kürtçe Atasözleri – Kurdish Proverbs

Ne jina gerok ne jî mêrê fediyok

Türkçe:

Bu söz, toplumun kadın ve erkek davranışlarına bakışını yansıtır. Sürekli dışarıda olan, yerinde durmayan kadın genellikle güven vermeyen, ilişki ve aile düzeni için uygun görülmeyen biri olarak algılanır. Aşırı utangaç ve kendini ifade edemeyen erkek ise pasif, sorumluluk almayan ve hayatın içinde zayıf kalan biri olarak değerlendirilir. Yani burada iki davranış tipi de sosyal açıdan olumsuz bir şekilde ele alınır.

Deutsch:
Dieses Sprichwort spiegelt die gesellschaftliche Sicht auf das Verhalten von Frauen und Männern wider. Eine Frau, die ständig unterwegs ist, wird oft als nicht vertrauenswürdig und für eine stabile Beziehung oder Familie ungeeignet wahrgenommen. Ein sehr schüchterner und zurückhaltender Mann wird hingegen als passiv gesehen, der keine Verantwortung übernimmt und sich im Leben nicht durchsetzen kann. Beide Verhaltensweisen werden hier sozial negativ bewertet.

Englisch:
This saying reflects society’s view on the behavior of women and men. A woman who is constantly out is often seen as untrustworthy and unsuitable for a stable relationship or family life. A very shy and reserved man, on the other hand, is viewed as passive, someone who does not take responsibility and cannot assert himself in life. Both behaviors are socially judged in a negative way.

Dinya bi dor e, geh li jêr e, geh li jor e

Türkçe:

Hayat sürekli aynı gitmez; insan bazen zor ve düşük bir dönemde olur, bazen de iyi ve güçlü bir döneme çıkar. Hiçbir durum kalıcı değildir, her şey değişir.

Deutsch:

Die Welt ist kein fester Zustand; das Leben verläuft in Phasen. Manchmal ist man im Tief, manchmal im Hoch. Nichts bleibt dauerhaft gleich, alles verändert sich.

Englisch:

Life is not constant; it goes through phases. Sometimes you are in a low point, sometimes in a high point. Nothing stays the same forever, everything changes.

Pora bênamûsan sipî nabe

Türkçe (anlam):

Bu söz, kader veya hayatın adaletine dair bir inanışı ifade eder: Bazen kötü ve vicdansız insanlar tehlikelerden, kazalardan veya olumsuz durumlardan zarar görmeden kurtulurken, iyi ve masum insanların daha kolay zarar görebildiği düşünülür. Yani hayat her zaman “hak edenin hemen karşılık bulduğu” bir düzen gibi işlemez.

Deutsch:

Dieses Sprichwort drückt den Gedanken aus, dass das Leben oder das Schicksal nicht immer gerecht wirkt: Manchmal bleiben schlechte oder gewissenlose Menschen von Unglücken und Gefahren verschont, während gute und unschuldige Menschen eher Schaden erleiden können. Es geht um die wahrgenommene Ungerechtigkeit im Leben.

Englisch:

This saying expresses the belief that life or fate does not always appear fair: sometimes bad or ruthless people escape accidents and dangers unharmed, while good and innocent people are more likely to suffer. It reflects the perceived injustice in life.

Çavê li deriya, xwelî li seriya

Türkçe (anlam):

Bu söz, sürekli başkalarından bir şey bekleyen insanın hayal kırıklığı yaşayacağını anlatır. Çünkü insanlar her zaman beklentileri karşılamayabilir; bu yüzden sürekli başkasına güvenmek veya onlardan bir şey ummak kişiyi zor ve mutsuz bir duruma sokar. En iyisi kendi gücüne dayanmak ve beklentiyi azaltmaktır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass jemand, der ständig von anderen etwas erwartet, oft enttäuscht wird und in eine schlechte Lage gerät. Menschen erfüllen nicht immer die Erwartungen, deshalb sollte man sich nicht zu sehr auf andere verlassen.

Englisch:

This saying means that a person who constantly expects things from others will often end up disappointed and in a bad situation. People do not always meet expectations, so relying too much on others leads to frustration.

Heft sala çû seferê hat dîsa kerê berê

Türkçe (anlam):

Bu söz, bir insanın karakterinin kolay kolay değişmediğini anlatır. Bir kişi ne kadar zaman geçirse, ne kadar uzaklarda yaşasa veya deneyim yaşasa da; eğer temel olarak düşüncesiz, öğrenmeyen ve aptalca davranışlar sergileyen biriyse, yine aynı şekilde geri döner. Yani zaman ve mesafe tek başına bir insanı değiştirmez; asıl belirleyici olan kişinin aklı ve karakteridir.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass sich der Charakter eines Menschen nicht leicht verändert. Egal wie viel Zeit vergeht oder wie viele Erfahrungen jemand macht – wenn eine Person von Grund auf unvernünftig oder unklug ist, bleibt sie im Kern gleich. Zeit und Entfernung ändern einen Menschen nicht automatisch.

Englisch:

This saying means that a person's character does not easily change. No matter how much time passes or how many experiences someone has, if a person is fundamentally foolish or thoughtless, they remain the same at their core. Time and distance alone do not automatically change a person.

Dilê tirsonek singa sipî nabîne

Türkçe (anlam):

Bu söz, korkak ve cesaretsiz insanların hayatın sunduğu büyük fırsatları, güzellikleri ve değerli deneyimleri fark edemeyeceğini anlatır. Çünkü korku insanı geri çeker, risk almaktan ve yeni şeyler yaşamaktan alıkoyar. Bu yüzden cesaret olmadığında hayatın gerçek zenginliği de kaçırılır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass ein ängstlicher und feiger Mensch die großen Chancen, Schönheiten und wertvollen Erfahrungen des Lebens nicht wahrnehmen kann. Angst hält ihn zurück und verhindert, dass er Neues erlebt.

Englisch:

This saying means that a fearful and cowardly person cannot perceive the great opportunities, beauties, and valuable experiences in life. Fear holds them back and prevents them from experiencing new things.

Singa spî (singa jinê) - Beyaz göğüs (kadının göğsü) - Weiße Brust (Frauenbrust) - White breast (woman’s breast)

Heft kevira navêje yekî bavêje wê jî lêxe

Türkçe (anlam):

Bu söz, bir işi başarmak için çok deneme yapıp dağıtmak yerine, dikkatli, odaklı ve doğru bir hamle yapmanın daha etkili olduğunu anlatır. Yani gereksiz çaba ve dağınık hareket etmek yerine, tek bir doğru planla hedefi tutturmak önemlidir.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass man ein Ziel nicht durch viele ungezielte Versuche erreicht, sondern durch eine gezielte und konzentrierte Handlung. Statt Energie zu verschwenden, sollte man mit Fokus und Planung handeln.

Englisch:

This saying means that you don’t achieve a goal by making many random attempts, but by a single focused and precise action. Instead of wasting effort, you should act with concentration and planning.

Avê da serî, çi bostek çi çar tilî

Türkçe (anlam):

İş artık kontrolden çıkmış, durum çok kötü bir noktaya gelmiştir. Bu aşamadan sonra küçük ya da büyük farklar önemini kaybeder; çünkü sorun zaten büyümüştür ve geri dönüş zorlaşmıştır.

Deutsch:

Die Situation ist außer Kontrolle geraten und hat einen kritischen Punkt erreicht. In diesem Stadium spielen kleine Unterschiede keine Rolle mehr, weil das Problem bereits zu groß geworden ist.

Englisch:

The situation has gone out of control and reached a critical point. At this stage, small differences no longer matter because the problem has already become too big.

Gotin rihet e kirin zehmet e

Türkçe:

Bir şeyi konuşmak, planlamak ya da eleştirmek kolaydır; ama onu gerçekten uygulamak, emek vermek ve sonuç almak çok daha zordur. Yani söz ile eylem arasında büyük bir fark vardır.

Deutsch:

Etwas zu sagen oder zu planen ist einfach, aber es wirklich umzusetzen und durchzuhalten ist viel schwieriger. Zwischen Worten und Taten liegt oft ein großer Unterschied.

Englisch:

It is easy to talk or plan something, but actually doing it and achieving results is much harder. There is often a big gap between words and actions.

 

Baran behrê dibare

Türkçe:

Bu söz, bir şeyin zaten bulunduğu yerde daha da arttığını anlatır. Yani bir şey (para, fırsat, güç gibi) nerede yoğun ve güçlüyse, oraya daha fazlası gelir; zayıf veya değersiz görülen şeyler ise etkisiz kalır. Örneğin zengin insanın daha fazla kazanması veya güçlü olanın daha da güçlenmesi gibi bir durum vurgulanır. Kısaca “olan daha da artar” fikridir.

Deutsch:
Dieses Sprichwort bedeutet, dass etwas dort, wo es bereits vorhanden oder stark ist, noch mehr wird. Reichtum, Macht oder Chancen ziehen oft noch mehr davon an. Was schwach oder unbedeutend ist, bleibt dagegen eher ohne Wirkung. Kurz gesagt: „Wo etwas ist, kommt noch mehr dazu.“

Englisch:
This saying means that something tends to increase where it already exists. Wealth, power, or opportunities attract even more of the same. What is weak or insignificant tends to stay that way. In short: “What already exists tends to grow even more there.”

Ji xelkê re masîgir in ji xwe re kosîgir in

Türkçe (doğru anlam):
Bu söz, insanların bazen dışarıdaki yabancılar veya başkaları için daha çok çaba gösterip onlara faydalı olmaya çalışırken; kendi ailelerine, yakın çevrelerine ve arkadaşlarına aynı ilgiyi ve emeği göstermediklerini anlatır. Yani kişi en yakındakileri ihmal ederken, başkaları için daha “işlevsel” ve aktif olabilir. Bu durum, önceliklerin ters olmasını eleştirir.

Deutsch:
Dieses Sprichwort bedeutet, dass Menschen manchmal mehr Energie und Mühe für Fremde oder Außenstehende aufbringen, während sie ihre eigene Familie und ihr nahes Umfeld vernachlässigen. Sie wirken nach außen hilfreich und aktiv, aber im eigenen Umfeld sind sie oft weniger engagiert. Es kritisiert falsche Prioritäten.

Englisch:
This saying means that people sometimes put more effort into strangers or outsiders while neglecting their own family and close circle. They may appear helpful and active to others, but within their own environment they are less engaged. It criticizes misplaced priorities.

Aqlê sivik barê giran e

Türkçe :

Bu söz, aklını kullanmayan, düşünmeden hareket eden kişinin hayatını kendi kendine zorlaştırdığını anlatır. Böyle biri yanlış kararlar alır, gereksiz sorunlar yaşar ve aslında kendi yükünü kendi büyütür. Yani en büyük yük fiziksel değil, düşünmeden yaşamanın getirdiği sorumluluk ve sonuçlardır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass ein Mensch, der seinen Verstand nicht benutzt, sich das Leben selbst schwer macht. Er trifft schlechte Entscheidungen, gerät in unnötige Probleme und schafft sich selbst eine große Last. Die größte Last ist hier nicht körperlich, sondern die Folgen des unüberlegten Handelns.

Englisch:

This saying means that a person who does not use their mind makes life difficult for themselves. They make bad decisions, end up in unnecessary problems, and create their own burden. The heaviest burden is not physical, but the consequences of living without thinking.

Siwarê hespê xelkê her tim peya ye

Türkçe:

Bu söz, başkalarına güvenerek veya başkalarının imkanlarını kullanarak hayat kurmaya çalışan kişinin sonunda kendi başına kalacağını anlatır. Yani insan kendi emeğine, gücüne ve sorumluluğuna dayanmazsa uzun vadede kaybeder ve desteksiz kalır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass jemand, der sich ständig auf andere verlässt oder die Möglichkeiten anderer nutzt, am Ende ohne Unterstützung dasteht. Wer nicht auf eigene Stärke und Arbeit baut, verliert langfristig seine Sicherheit.

Englisch:

This saying means that a person who constantly relies on others or uses other people’s resources will eventually end up without support. If someone does not rely on their own effort and strength, they will lose in the long run.

Agir berda kayê xwe da ber bayê

Türkçe:

Bu söz, bir kişinin ortalığı karıştırıp sorun çıkardıktan sonra sorumluluktan kaçmasını anlatır. Yani birine zarar veren ya da fitne çıkaran kişi, işi başkalarına bırakıp kendini geri çeker ve sanki hiçbir şey yapmamış gibi davranır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass jemand eine Situation absichtlich eskaliert oder Probleme verursacht und sich danach aus der Verantwortung zieht. Er richtet Schaden an, zieht sich aber zurück und tut so, als hätte er nichts damit zu tun.

Englisch:

This saying means that a person creates trouble or causes a situation to escalate and then avoids responsibility. They cause damage but step aside and act as if they had nothing to do with it.

Bi qûna tazî tembûrê dixwazî

Türkçe:

Bu söz, temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayan bir kişinin, daha lüks veya ikinci planda kalan şeyleri istemesini eleştirir. Yani insan önce gerçekten gerekli olan şeyleri halletmeli, sonra daha büyük veya keyfi isteklerin peşine düşmelidir. Burada aşırı istek ve gerçekçi olmayan beklenti alaycı bir şekilde vurgulanır.

Deutsch:

Dieses Sprichwort kritisiert, dass jemand nicht einmal seine grundlegenden Bedürfnisse erfüllen kann, aber trotzdem nach etwas Höherem oder Unnötigem strebt. Erst sollten die wichtigen Dinge im Leben geregelt sein, bevor man sich Luxus oder Wünsche erfüllt.

Englisch:

This saying criticizes a situation where someone cannot even meet their basic needs but still desires something luxurious or unnecessary. It suggests that basic necessities should come first before pursuing higher or unrealistic wishes.

Derdê feqîran nan e derdê axa kêf û dîlan e

Türkçe:

Bu söz, insanın önceliklerini doğru belirlemesi gerektiğini anlatır. Bazı insanlar çok önemli ve temel meseleler varken, bunları bırakıp eğlence, keyif veya gereksiz şeylerle uğraşır. Bu da eleştirilir; çünkü doğru zamanda doğru şeye odaklanmak gerekir. Asıl önemli olanı bırakıp boş işlere yönelmek yanlış bir davranış olarak görülür.

Deutsch:
Dieses Sprichwort kritisiert, dass manche Menschen falsche Prioritäten setzen. Während wichtige und notwendige Dinge erledigt werden sollten, konzentrieren sie sich stattdessen auf Spaß und unnötige Dinge. Es geht darum, zur richtigen Zeit die richtigen Prioritäten zu setzen.

Englisch:
This saying criticizes people who set the wrong priorities. While important and necessary things should be handled, they instead focus on entertainment and unnecessary matters. It emphasizes doing the right things at the right time.

Ba ji tehtê çi dibe?

Türkçe:

Bu söz, güçlü ve sağlam karakterli bir insana dış etkenlerin zarar veremeyeceğini anlatır. Yani rüzgâr kayadan hiçbir şey alamaz; aynı şekilde güçlü, sağlam duruşu olan insan da dedikodu, baskı veya zorluklardan kolay kolay etkilenmez. Asıl mesaj: karakteri sağlam olan kişi sarsılmaz.

Deutsch:

Dieses Sprichwort bedeutet, dass ein starker und gefestigter Mensch von äußeren Einflüssen nicht leicht beeinflusst wird. So wie der Wind einem Felsen nichts anhaben kann, können auch Probleme, Kritik oder Druck eine starke Persönlichkeit nicht leicht erschüttern.

Englisch:

This saying means that a strong and solid person is not easily affected by external influences. Just as the wind cannot harm a rock, problems, criticism, or pressure cannot easily shake a strong character.